به بهانه تولد زنده‌یاد فرهاد مهراد

28 دی 1398
فرهاد مهراد فرهاد مهراد

صداي بي‌صدا

 گفتی که یک دیار

هرگز به ظلم و جور نمی‌ماند...

بهنام ناصري

فردا (29 دی) زادروز فرهاد مهراد است. خواننده، نوازنده و آهنگساز پاپ راک اهل ايران.

اگر بنا باشد براي يك هنرمند در رشته و سبک‌کاری‌اش، ويژگي‌هايي بربشماريم كه وجه مشخصه او از ديگر همتايانش باشد، در مورد فرهاد مهراد، يكي از آن ويژگي‌‌ها به وجه سياسي، اجتماعي ترانه‌هايي كه او خوانده برمي‌گردد.

بعد از انقلاب، 15 سال طول كشيد تا فرهاد بار ديگر بتواند كار كند.

از «گنجشكك اشی‌مشی» تا «جمعه» و «مرد تنها» و «شبانه‌ها» ي شاملو، گواه برجستگي مضامين سياسي و اجتماعي در ترانه‌هايي است كه فرهاد در كارنامه هنري خود بر جاي گذاشته. ترانه‌هايي كه عمده آن‌ها در سال‌هاي منتهي به انقلاب 57 و در كوران مبارزات بخش فرهنگ و هنر ايران عليه رژيم پهلوي توليد و منتشر شد. سال‌هايي كه فرهاد و يكي، دو نفر ديگر از خوانندگان آن سال‌ها، برجسته‌ترين نمايندگان موسيقي پاپ ايران در جمعيت مبارز هنر و ادبيات عليه شاه بودند.

بااین‌همه، بعد از انقلاب، 15 سال طول كشيد تا فرهاد بار ديگر بتواند كار كند. در بيان ويژگي‌هاي فرهاد مهراد، جداي از سليقه شعري او كه همواره با حال و هواي سياسي و اجتماعي همراه بود، مي‌توان به‌دقت نظر و حساسيت حرفه‌اي او در باب انتخاب موسيقي آثارش اشاره كرد. او كه خود نوازنده و آهنگساز هم بود، ‌همواره دغدغه آن را داشت كه موسيقي قطعاتي كه مي‌خواند با صداي خاصش تناسب داشته باشد. از اين منظر مي‌توان او را نمونه خوانندگاني دانست كه مسئله همپوشاني و همخواني موسيقي و كلام برایشان بسيار اهميت داشت.

اين دغدغه بجا و قابل‌تأمل حتي در ترانه‌هايي هم كه فرهاد از زبان‌هاي ديگر بازخواني مي‌كرد، ديده مي‌شود. او در مقام خواننده‌اي كه آثار غيرفارسي هم خوانده و حتي اولين آلبوم راك‌اند رول انگليسي ايران هم از آن اوست، زماني كه مي‌خواست ترانه‌هاي انگليسي خوانندگان غيروطني را بازخواني و اجرا كند، همان حساسيت‌‌هاي آثار فارسي‌اش را در كارها اعمال مي‌كرد. به اين صورت كه ملودي و حتي سبك قطعات را تغيير مي‌داد تا به سليقه، زيبايي‌شناسي و حتي مهارت‌هاي خود نزديك كند و نتيجه كار حاصل رضايت او باشد. چراكه مي‌دانست پيش‌شرط تأثیرگذاری اثر هنري، رضايت خود هنرمند از اثري است كه توليد مي‌كند.

فرهاد ‌همواره دغدغه آن را داشت كه موسيقي قطعاتي كه مي‌خواند با صداي خاصش تناسب داشته باشد.

در بعد فردي شخصيت فرهاد هم بايد به تفاوت او با هم‌انديشانِ عمدتاً چپ‌گرایش اشاره كرد. فرهاد از آن دسته هنرمندان معترض بود كه اگرچه نشانه‌هاي پيدا و پنهان در ترانه‌هايش او را در كنار مخالفان چپ‌گرای حكومت شاه قرار مي‌داد اما در بعد فردي و در زندگي شخصي‌اش، هم به گواه بعضي از ترانه‌ها مانند «وحدت» و هم بنا به آنچه دوستان، نزديكان و در رأس آن‌ها همسرش بارها گفته، عقايدي عرفاني و حتي مذهبي داشت.

فرهاد اگرچه برخلاف خيلي از همتايانش، بعد از يك‌ونيم دهه به عرصه موسيقي برگشت و باز اگرچه تلويزيون و راديوي ايران صداي او را با قطعه «وحدت» (والا پیام‌دار محمد) در مناسبت‌‌هايي تقويمي مانند 17‌ربيع‌الاول (زادروز پيامبر اسلام) يا 27 رجب (عيد مبعث پيامبر) پخش مي‌كند اما زماني كه از دنيا رفت، همين سازمان چنان به خبر مرگش بي‌اعتنا بود كه حتي از اعلام خبر مرگش هم دريغ كرد. دريغي كه همسرش، پوران گلفام بارها در گفت‌وگوها و معاشراتش از آن با رنجش یادکرده است.

اعتماد